Kto właściwie odkrył radon?

 Ciekawostka jaką nie tak dawno znalazłem. Maria Curie-Skłodowska i Piotr Curie mogli zostać uznani za odkrywców jeszcze trzeciego pierwiastka, gdyby mieli chwilkę czasu na zbadanie jednej obserwacji. 

Jeszcze w trakcie owocnego 1899 roku, niedługo po zgłoszeniu odkrycia nowych pierwiastków  zauważyli, że próbki związków radu powodują, że powietrze z którym się stykają staje się radioaktywne i utrzymuje tą właściwość jeszcze przez miesiąc. Aktywność przenosiła się przez powietrze na wodę i materiały stałe. Jak opisywał Piotr Curie "Różne przedmioty używane w laboratorium chemicznym szybko stają się radioaktywne i oddziałują na klisze fotograficzne przez czarny papier. Kurz, powietrze w pomieszczeniu i ubrania są radioaktywne. W sali do fizyki powietrze staje się przewodzące (...)W laboratorium, w którym pracujemy problem osiągnął ostry etap i nie możemy już mieć odpowiednio izolowanego aparatu” Nie mieli konkretnego pomysłu na tę obserwację poza uznaniem, że najwyraźniej promieniowanie nadaje właściwość promieniotwórczości naświetlonej materii. [1]

W tym samym roku podobnej obserwacji dokonał Rutherford, któremu coś się nie zgadzało w pomiarach aktywności tlenku toru. Przy jednych pomiarach aktywność była stała przy innych stopniowo rosła i nagle malała po otwarciu fiolki. Jego wnioskiem było uznanie, że następuje wydzielenie radioaktywnego gazu, być może jest to nowy pierwiastek.[2] Został nazwany Emanacją, a później Thoronem od nazwy pierwiastka z którego go wytworzono. 

Szybko obserwacje dotyczące radioaktywnego gazu z próbek radu wykonał Friedrich Erns Dorn, który nazwał ten gaz Radonem, bo wydzielał się z radu. Po nim Debierne wykrył gaz emitowany przez aktyn, i zgodnie z poprzednikami nazwał go aktonem. Początkowo te trzy Emanacje były uważane że różne pierwiastki, ale w końcu Ramsay oczyścił próbki na tyle aby zbadać masę atomową i widmo wzbudzenia i wykazał, że to nowy pierwiastek powstający we wszystkich tych trzech przypadkach.  Zaproponował zatem aby porzucić nazwy nawiązujące do pierwiastków emitującym i nazwał ten wspólny pierwiastek Niton, od łacińskiego sowa oznaczającego świecenie. 

Lata później problemem stało się określenie jaką nazwę uznać i komu dać palmę pierwszeństwa. W latach 20 IUPAC przyjęła zasadę, że pierwiastek otrzymuje nazwę zaproponowaną dla izotopu o najdłuższym czasie półtrwania. Najdłuższy okres półtrwania ma izotop wydzielający się z Radu, Rn-222, który nazwano Radonem. Izotop wydzielany przez Tor, Rn-220  i  izotop wydzielany przez aktyn, Rn-219, mają krótszy czas półrozpadu. Międzynarodowa Unia Chemii uznała za nazwę pierwiastka tę dla radonu z radu opisanego przez Dorna, ale za odkrywcę Rutherforda, bo on pierwszy zaproponował, że obserwacje napromieniowanego powietrza muszą być wynikiem wydzielania lotnego nowego pierwiastka. Co ciekawe, zarówno on jak i Dorn uznawali pierwszeństwo małżeństwa Curie, którzy jako pierwsi opisali, że coś dziwnego dzieje się z powietrzem nad próbką radu, ci jednak nie wysunęli ani hipotezy, że odpowiada za to gaz ani że to nowy pierwiastek. 

Potencjalnie więc, gdyby wyjaśnili swoje obserwacje w inny sposób, zostaliby uznani za odkrywców trzeciego pierwiastka radioaktywnego. 

Ostatecznie ich obserwacje nadania radioaktywności materiałom stykającym się z radem wyjaśniono powstawaniem lotnego radonu, skażeniem przez pył czy problemami z badaniem aktywności w nieskażonym laboratorium. Jednak możliwość ta była nadal badana i ostatecznie ich córka Irene Juliot-Curie otrzymała wraz z mężem Nagrodę Nobla w 1935 roku za wykazanie, że napromieniowanie zwykłej materii promieniowaniem korpuskularnym zamienia znane nieaktywne pierwiastki bądź w radioaktywne nowe izotopy, bądź w radioaktywne nowe pierwiastki. 

---------

[1] https://fr.wikisource.org/wiki/Revue_scientifique_-_La_Radio-activit%C3%A9_de_la_mati%C3%A8re_-_Les_rayons_de_Becquerel 

[2] https://www.chemteam.info/Chem-History/Rutherford-half-life.html